ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଅଧିକାରଭିତ୍ତିକ ପରିବେଶ

ଡା. ରାଜାରାମ ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁ ହେଉଛନ୍ତି ସମାଜର ଭବିଷ୍ୟତ। ଆଜିର ଶିଶୁ ଆସନ୍ତାକାଲିର ନାଗରିକ। ତେଣୁ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ସୁସ୍ଥ ବିକାଶ, ଶିକ୍ଷା, ସୁରକ୍ଷା, ସମ୍ମାନ ଓ ଅଧିକାର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା କେବଳ ପରିବାରର ଦାୟିତ୍ୱ ନୁହେଁ; ଏହା ସମଗ୍ର ସମାଜ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଦାୟିତ୍ୱ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ “Just Right for Children Programme” ଏକ ଶିଶୁକୈନ୍ଦ୍ରିକ ପରିକଳ୍ପନା, ଯାହାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ, ସମାନ, ସମ୍ମାନଜନକ ଓ ସୁଯୋଗଭିତ୍ତିକ ପରିବେଶ ଗଢ଼ି ତୋଳିବା।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁର ଜୀବନ, ବିକାଶ, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ମତ ପ୍ରକାଶ ଓ ସୁରକ୍ଷାର ଅଧିକାର ରହିଛି। ଜାତି, ଧର୍ମ, ଲିଙ୍ଗ, ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି, ଅକ୍ଷମତା କିମ୍ବା ସାମାଜିକ ପରିଚୟ ଆଧାରରେ କୌଣସି ଶିଶୁ ଭେଦଭାବର ଶିକାର ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶିଶୁର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ସବୁବେଳେ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବା ଏହି ଧାରଣାର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର।ଶିଶୁ ଶ୍ରମ, ବାଲ୍ୟବିବାହ, ଶିକ୍ଷାରୁ ବଞ୍ଚିତହେବା, ଶୋଷଣ ଓ ଅବହେଳା ଭଳି ସମସ୍ୟା ଶିଶୁଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।ଏକ ଶିଶୁବନ୍ଧୁ ସମାଜରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁକୁ ଗୁଣାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷା ଓ ନିଜ ପ୍ରତିଭା ବିକାଶର ସୁଯୋଗ ମିଳିବା ଆବଶ୍ୟକ। ବିଦ୍ୟାଳୟ କେବଳ ପାଠପଢ଼ାର ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ; ଏହା ଶିଶୁର ସାମାଜିକ, ମାନସିକ ଓ ନୈତିକ ବିକାଶର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର।

ଶିଶୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ପରିବାରରୁ। ଅଭିଭାବକମାନେ ଶିଶୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା, ସେମାନଙ୍କ ଭାବନାକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଓ ସକାରାତ୍ମକ ପାଳନପୋଷଣ ଅନୁସରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଶାରୀରିକ ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଭୟ ଦେଖାଇ ଶିଶୁକୁ ଶାସନ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଆଲୋଚନା, ସ୍ନେହ ଓ ବୁଝାମଣା ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।ସମାଜରେ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସାମୂହିକ ଦାୟିତ୍ୱ ରହିଛି। ଗ୍ରାମସ୍ତରରେ ଶିଶୁ ସୁରକ୍ଷା କମିଟି, ମହିଳା ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ, ବିଦ୍ୟାଳୟ, ଶିକ୍ଷକ, ଅଙ୍ଗନବାଡ଼ି କର୍ମୀ, ଆଶାକର୍ମୀ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ମିଳିତ ଭାବେ କାମ କଲେ ଶିଶୁ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇପାରିବ।

ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ମତାମତକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। “ଶିଶୁ ପାଇଁ” ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ସହିତ “ଶିଶୁର ମତ ଶୁଣି” ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ସଂସ୍କୃତି ବିକଶିତ ହେବା ଦରକାର। ଏହା ଶିଶୁଙ୍କ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ, ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ଓ ନେତୃତ୍ୱ ଗୁଣ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ।

“Just Right for Children” ଧାରଣା କେବଳ ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ଶିଶୁବନ୍ଧୁ ସମାଜ ଗଠନର ଚିନ୍ତାଧାରା। ଶିଶୁଙ୍କ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସରକାରୀ ବିଭାଗ, ପଞ୍ଚାୟତ, ବିଦ୍ୟାଳୟ, ପରିବାର, ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନ ଓ ସମୁଦାୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାଠି ହୋଇ କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ଏକ ଶିଶୁ ପାଇଁ “ସଠିକ୍‌” ପରିବେଶ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସୁରକ୍ଷିତ ଘର, ଭେଦଭାବମୁକ୍ତ ସମାଜ, ଗୁଣାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ଖେଳ ଓ ସୃଜନଶୀଳତାର ସୁଯୋଗ, ନିଜ ମତ ପ୍ରକାଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ଭୟମୁକ୍ତ ଶୈଶବ। ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁକୁ ତାହାର ଅଧିକାର, ସମ୍ମାନ ଓ ସୁଯୋଗ ଦେବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଶିଶୁର ଶୈଶବ ଯେତେ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ସୁନ୍ଦର ହେବ, ସମାଜର ଭବିଷ୍ୟତ ସେତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବ।