ସମ୍ବଲପୁରୀ ଅସ୍ମିତାର ମହାପର୍ବ : କବି ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବହିଦାର ଓ ଅଗଷ୍ଟ ୧ର ଐତିହାସିକ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ

ଡା. ରାଜାରାମ ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ

“ଭାଷା କେବଳ କଥା କହିବାର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ଏହା ଗୋଟିଏ ଜାତିର ଆତ୍ମପରିଚୟ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ସ୍ୱାଭିମାନର ପ୍ରତୀକ।” ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ମାଟିରେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଜୀବନ୍ତ କରିଥିଲେ ସମ୍ବଲପୁରୀ ସାହିତ୍ୟର ମହାନ ସାଧକ କବି ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବହିଦାର। ସମ୍ବଲପୁରୀ ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଅସ୍ମିତାକୁ ନୂଆ ପରିଚୟ ଦେବାରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ। ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ ଅଗଷ୍ଟ ୧କୁ ଆଜି “ସମ୍ବଲପୁରୀ ଦିନ” ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି। ଏହା କେବଳ ଜଣେ କବିଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ନୁହେଁ, ବରଂ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଅସ୍ମିତାର ମହାଉତ୍ସବ।

ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବହିଦାର ତାଙ୍କ ସାହିତ୍ୟ ସାଧନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଭାଷାକୁ କେବଳ ଲୋକଭାଷାର ସୀମାରେ ରଖିନଥିଲେ, ବରଂ ତାହାକୁ ସାହିତ୍ୟର ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଲେଖନୀରେ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ମାଟିର ମହକ, ଲୋକଜୀବନର ସରଳତା, ଲୋକସଂସ୍କୃତିର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଣିଷର ଅନୁଭବ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି। ତାଙ୍କ ରଚନା ଆଜି ମଧ୍ୟ ସମ୍ବଲପୁରୀ ସାହିତ୍ୟର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ଭାବେ ବିବେଚିତ।

ସମ୍ବଲପୁରୀ ଭାଷା ଆଜି ରାଜ୍ୟ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରି ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଚର୍ଚ୍ଚିତ। ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ଅନେକ ସାହିତ୍ୟିକ, ଗବେଷକ, ସାମ୍ବାଦିକ, କଳାକାର, ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ସଂଘର୍ଷ। ସମ୍ବଲପୁରୀ ଭାଷାକୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାଷାର ମାନ୍ୟତା ଦେବା ଦାବି ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଜନଆନ୍ଦୋଳନର ରୂପ ନେଇଛି। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ କେବଳ ସରକାରୀ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ପାଇଁ।

ସମ୍ବଲପୁରୀ ଅସ୍ମିତାର କଥା ଆସିଲେ ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ରର ଉଲ୍ଲେଖ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ। ସମ୍ବଲପୁରୀ ହସ୍ତତନ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ଆଜି ବିଶ୍ୱବଜାରରେ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏହା କେବଳ ପୋଷାକ ନୁହେଁ, ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ସୃଜନଶୀଳତା, ପରିଶ୍ରମ ଓ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତୀକ। ଅନେକ ଯୁବ ଡିଜାଇନର, ଉଦ୍ୟୋଗୀ ଓ ବୁଣାକାରଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ସମ୍ବଲପୁରୀ ବସ୍ତ୍ର ଆଜି ଦେଶ ଓ ବିଦେଶରେ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇପାରିଛି।

ଠିକ୍ ସେହିପରି ସମ୍ବଲପୁରୀ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ୱାଦ ପାଇଁ ପରିଚିତ। ସ୍ଥାନୀୟ ଶସ୍ୟ, ପାରମ୍ପରିକ ପାକପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଲୋକଜୀବନ ସହ ଜଡ଼ିତ ଖାଦ୍ୟ ସଂସ୍କୃତି ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଓ ଖାଦ୍ୟପ୍ରେମୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି। ଏହା ସମ୍ବଲପୁରୀ ପରିଚୟର ଆଉ ଏକ ସଶକ୍ତ ଦିଗ।

ସମ୍ବଲପୁରୀ କଳା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାରରେ ଲୋକକଳାକାର, ନାଟ୍ୟକାର, ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ, କବି, ଲେଖକ, ଗବେଷକ ଓ ସାମ୍ବାଦିକମାନଙ୍କ ଅବଦାନ ଅପରିସୀମ। ସେମାନଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ଓ ପରିଶ୍ରମ ଯୋଗୁଁ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଲୋକଗୀତ, ଲୋକନୃତ୍ୟ, ସାହିତ୍ୟ, ନାଟକ ଓ ସଂସ୍କୃତି ଆଜି ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ସମ୍ମାନ ପାଉଛି।

ଅଗଷ୍ଟ ୧ର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି—ଏହି ଦିନ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଅସ୍ମିତାର ନାମରେ ସମସ୍ତେ ଏକ ମଞ୍ଚରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। କବି, ଲେଖକ, ସାମ୍ବାଦିକ, ସାହିତ୍ୟିକ, ରାଜନେତା, କଳାକାର, ଶିକ୍ଷାବିତ୍, ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକ—ସମସ୍ତଙ୍କ ମିଳନ ଏହି ଦିନକୁ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ମହାକୁମ୍ଭରେ ପରିଣତ କରିଦିଏ। ମତଭେଦ ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ସ୍ୱାଭିମାନର ପ୍ରଶ୍ନରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଏକତା ଏହି ଦିନର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ଦେଶ।

ଆଜିର ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବହିଦାରଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ସାହିତ୍ୟ ଏକ ପ୍ରେରଣା। ତାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ ଥିଲା ସମ୍ବଲପୁରୀ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ସମ୍ମାନ ବୃଦ୍ଧି। ସେହି ସ୍ୱପ୍ନକୁ ସାକାର କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଆଜି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର। ଭାଷାର ସୁରକ୍ଷା, ସାହିତ୍ୟର ବିକାଶ, କଳାର ପ୍ରସାର, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଖାଦ୍ୟର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପରିଚୟ—ଏସବୁ ମିଶି ହିଁ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଅସ୍ମିତାକୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରିବ।

ଅଗଷ୍ଟ ୧ କେବଳ ଏକ ଜନ୍ମଜୟନ୍ତୀ ନୁହେଁ; ଏହା ସମ୍ବଲପୁରୀ ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି, କଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାଭିମାନର ମହାପର୍ବ। କବି ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବହିଦାରଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରକୃତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ହେବ ଆମେ ନିଜ ଭାଷାକୁ ଭଲପାଇବା, ନିଜ ସଂସ୍କୃତିକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଓ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଗର୍ବର ସହ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବା। ସମ୍ବଲପୁରୀ ଦିନର ଏହାହିଁ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ସନ୍ଦେଶ ଓ କବି ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବହିଦାରଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି। ଯାହା ଆଜି ସମ୍ବଲପୁରୀ ଅସ୍ମିତାର ମହାଉତ୍ସବ ଭାବେ ଏଠି ସେଠି ସବୁଠି ସମ୍ବଲପୁରୀ ଦିନ ଭାବେ ପାଳିତ ହେଉଛି ସ୍ୱାଭିମାନର ମହାପର୍ବ।